Zatrucia niektórymi roślinami

Liczba występujących w Polsce gatunków roślin wynosi kilka tysięcy. Wiele z nich, zarówno dziko rosnących, jak i hodowla­nych, ma właściwości lecznicze, duża część jest jadalna, więk­szość nie wykazuje szczególnego działania toksycznego. Poznane właściwości trujące dotyczą ponad 300 gatunków.

Do zatruć roślinami nie dochodzi tak często, jak w przypadku leków i substancji chemicznych. Zdarza się, że po spożyciu jakiejś dziko rosnącej rośliny (lub tylko jej części) odczuwane są bóle brzucha, czasami pojawiają się luźne stolce. Objawy te dość szyb­ko ustępują i być może trudno jest jednoznacznie określić dole­gliwości jako zatrucie, tym bardziej że nie powodują one poważ­niejszych następstw.

Niektóre rośliny mogą jednak spowodować bardzo niebez­pieczne zatrucia i bez udzielenia w odpowiednim czasie pomocy zakończyć się tragicznie. Na szczęście rzadko dochodzi do tak skrajnych przypadków.

Ostre zatrucia roślinami są praktycznie zawsze nieumyślne. Trudno bowiem mówić o zatruciu zamierzonym u małego dziec­ka, które nieświadome zagrożenia zjadło np. igły cisu pospolite­go. Bywa, że niektóre części roślin trujących mylone są z tymi sa­mymi częściami roślin jadalnych, np. kłącza ciemiężycy białej (sil­nie trującej rośliny) z jadalnymi kłączami szparaga lekarskiego lub łodygi i liści trującego szczwołu plamistego z łodygą i liśćmi pietruszki lub pasternaku zwyczajnego.

Do zatruć bardzo ciężkich, także śmiertelnych, może dojść w wyniku żucia liści (igieł) niektórych gatunków drzew i krzewów.

Poza drogą doustną do zatruć roślinami dochodzi w wyniku kontaktu przez skórę. Zmiany dotyczą głównie skóry i spotyka się je u osób pracujących przy zbieraniu i przetwarzaniu roślin o działaniu alergicznym. Również, choć stosunkowo rzadko, zda­rzają się zatrucia z powodu nieprawidłowo przygotowanych pre­paratów ziołowych.

Okresami, w których najczęściej dochodzi do zatruć, są przede wszystkim kwitnienie, dojrzewanie i owocowanie. Ulegają im przeważnie dzieci podczas spacerów w ogrodach i parkach, niedzielnych wycieczkach poza miasto. W środowisku wiejskim – wobec ogromnej różnorodności i bogactwa roślin – może dojść do nich w każdej chwili.

Stosunkowo mało roślin wywołuje charakterystyczne objawy zatruć, po których bez większych wątpliwości można rozpoznać przyczynę, nie sposób też wymienić wszystkie rośliny, które je po­wodują.

Bieluń dziędzierzawa

Chwast pospolicie występujący, dziko rosnący na polach. Kwitnie od czerwca do września, czasami października. Owocuje od sierpnia do pierwszych przymrozków. Owocem jest czteroklapowa, kolczasta torebka zawierająca bardzo liczne, podobne do maku, nasiona.

Części trujące – cała roślina, a najbardziej nasiona, liście i ło­dyga.

Substancje toksyczne – zespół czynników, wśród nich atropina.

Narządy uszkadzane – centralny układ nerwowy, serce.

Dolegliwości – występują szybko, już po 20 – 30 minutach. Za­burzenia widzenia (znaczne poszerzenie źrenic), bardzo duża su­chość w jamie ustnej, zaczerwienienie twarzy, znaczne przyspie­szenie czynności serca, pobudzenie psychiczne i nadmierna ak­tywność ruchowa.

Co robić? Jak najszybciej sprowokować wymioty, podać do wypicia roztwór węgla aktywowanego oraz środek przeczyszcza­jący. Zawieźć chorego do najbliższego szpitala lub wezwać karet­kę pogotowia ratunkowego.

Rokowanie – zależy od ilości spożytej rośliny.

Blekot pospolity

Do zatruć dochodzi w wyniku pomylenia liści blekotu z liśćmi pietruszki jadalnej lub zjedzenia korzenia. Rośnie na polach, w zaroślach, lasach i ogrodach. Kwitnie w czerwcu i lipcu; owo­cuje między sierpniem a listopadem; owoce podobne są do ziaren kminku.

Części trujące – najbardziej liście i owoce. Substancje toksyczne – zespół związków o działaniu podob­nym do koniiny i cykutoksyny.

Narządy uszkadzane – centralny układ nerwowy (działanie drgawko twórcze), mięśnie oddechowe, przewód pokarmowy.

Dolegliwości – po spożyciu niewielkiej ilości liści lub owoców są zaburzenia o charakterze nieżytu żołądkowo-jelitowego: nud­ności, wymioty, bóle brzucha, po większych ilościach – poszerze­nie źrenic i zaburzenia ostrości widzenia, zawroty głowy, u dzieci

-    drgawki, trudności z oddychaniem.

Co robić? We wczesnym okresie należy sprowokować wymioty i podać węgiel aktywowany oraz środek przeczyszczający (parafi­nę, laktulozę, olej rycynowy). Osoby, u których pojawiły się bóle i zawroty głowy, zaburzenia widzenia, trzeba – po podaniu węgla

-   zawieźć do szpitala.

Rokowanie – zależy od ilości spożytej rośliny; dzieci reagują silniej na truciznę.

Bylica piołun

Pospolita roślina, spotykana na nizinach, również w górach do wysokości kilkuset metrów. Kwitnie od lipca do września. Części trujące – cała; najbardziej liście i kwitnące szczyty pędów. Substancje toksyczne – olejek eteryczny, związki gorczyczne.

Narządy uszkadzane – centralny układ nerwowy (działanie drgawkotwórcze), przewód pokarmowy, skóra i oczy.

Dolegliwości – pieczenie w jamie ustnej, nudności, wymioty, bóle brzucha, ogólne osłabienie, bóle i zawroty głowy, zaburzenia przytomności; w poważnych zatruciach dochodzi do zakłóceń w oddychaniu, pojawienia się drgawek, pieczenia, łzawienia oczu, zaczerwienienia i pieczenia skóry.

Co robić? Jak najszybciej sprowokować wymioty (do pół go­dziny od zatrucia), podać roztwór wodny węgla aktywowanego; nie stosować mleka, tłuszczów (również oleju rycynowego), po­nieważ może nasilić się działanie olejku eterycznego; oczy i skórę dokładnie przemyć wodą.

Rokowanie – jak najszybciej zawieźć chorego do szpitala lub wezwać lekarza.

Cis pospolity

Rzadko rośnie dziko, często sadzony jest w parkach i ogro­dach, przeważnie spotykany w okolicach górskich, mniej na nizi­nach. Owoce-jagody są w czerwonej osnówce. Do zatruć docho­dzi w wyniku żucia igieł i po spożyciu rozgryzionych owoców-ja- gód.

Części trujące – igły, owoce (rozgryzione); połknięte w całości prawdopodobnie nie powodują objawów zatrucia.

Substancje toksyczne – zespół czynników zwanych taksyną.

Narządy uszkadzane – centralny układ nerwowy i oddechowy, serce, przewód pokarmowy.

Dolegliwości – już po pierwszej godzinie po spożyciu lub żuciu większej ilości igieł występują bóle brzucha, wymioty, zaburzenia w pracy serca: kołatanie serca lub znaczne zwolnienie jego czyn­ności, spadek ciśnienia tętniczego, zwiększone oddawanie mo­czu, zaburzenia przytomności.

Są to jedne z poważniejszych zatruć roślinami.

Co robić? Jak najszybciej sprowokować wymioty, następnie podać węgiel aktywowany (rozdział III) oraz środek przeczysz­czający. Jeżeli podejrzewamy, że dziecko spożyło około 10 igieł, a dorosły 20 igieł – należy zawieźć chorego do szpitala.

Rokowanie – zawsze poważne.

Kasztanowiec zwyczajny

Części trujące – młode liście, kwiaty, niedojrzałe owoce, nasio­na, łupiny owoców. Objawy zatrucia występują po zjedzeniu 1 – 2 nasion (kasztanów). Jednorazowe spożycie kasztanów nie powo­duje poważniejszych zaburzeń. Groźniejsze dolegliwości wystę­pują po zjedzeniu większej liczby kasztanów lub spożywaniu ich w ciągu kilku dni.

Substancje toksyczne – związki zwane saponinami, m.in. escyna; ich działanie zależy od stopnia dojrzałości.

Narządy uszkadzane – przewód pokarmowy, mięśnie odde­chowe, skóra i oczy.

Dolegliwości – uczucie pieczenia w jamie ustnej, nudności, wy­mioty, biegunka, bóle brzucha, czasami zaburzenia ciepłoty cia­ła; po zjedzeniu większej liczby kasztanów lub pojedynczych w ciągu kilku dni stolec może być krwisty; toksyny działają na centralny układ nerwowy, pojawiają się zaburzenia świadomości, wysoka gorączka, duszność, porażenie mięśni oddechowych, aż w końcu dochodzi do braku funkcji oddychania.

Co robić? Nie jest konieczne prowokowanie wymiotów u doro­słych po spożyciu 1-2 kasztanów; u dzieci trzeba ten zabieg wy­konać i podać do wypicia mleko oraz węgiel aktywowany, skórę zmyć wodą z mydłem, a oczy – jeśli uległy podrażnieniu – obficie przepłukać bieżącą wodą.

Rokowanie – po spożyciu większych ilości konieczna jest ho­spitalizacja.

Konwalia majowa

Często spotykana w przydomowych ogródkach, rośnie także w widnych lasach, kwitnie w maju – czerwcu, owocuje od sierp­nia do września.

Części trujące – owoce-jagody, liście, kwiaty.

Substancje toksyczne – podobne jak glikozydy naparstnicy, wy­wierają bardzo niekorzystny wpływ na serce oraz również saponiny; zjedzenie kilku jagód konwalii może spowodować poważne zatrucie.

Narządy uszkadzane – serce, przewód pokarmowy.

Dolegliwości – nudności, wymioty, biegunka, osłabienie, bóle i zawroty głowy; mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, uczucie zamierania lub kołatania, nierównego bicia lub wolnej czynności.

Co robić? Jedynym zabiegiem, który można wykonać w warun­kach domowych, jest podanie węgla aktywowanego. Wymioty, któ­re występują dość szybko, są naturalną drogą eliminacji toksyn. Wy­miotów nie powinno się wymuszać, jeśli są już zaburzenia w pracy serca. Dzieci muszą być obserwowane w warunkach szpitalnych.

Rokowanie – w przypadku zjedzenia większych ilości jagód lub liści może być poważne.

Ligustr pospolity

Pospolity krzew występujący w parkach, ogrodach, w suchych lasach; często wykorzystywany na żywopłot. Kwitnie w czerwcu i lipcu, owocuje późno – od września czasami do grudnia; są to czarne jagody z licznymi nasionami.

Części trujące – owoce-jagody, liście.

Substancje toksyczne – nieznane; wywierają działanie drażniące na przewód pokarmowy, w ciężkich zatruciach może dojść do drgawek, zaburzeń krążenia.

Narządy uszkadzane – przewód pokarmowy, centralny układ nerwowy, układ krążenia.

Dolegliwości – występują dość szybko, początkowo nudności, do których dołączają się wymioty, bóle brzucha, często gwałtow­na biegunka szybko powodująca utratę płynów z organizmu.

Po spożyciu większej ilości owoców może dojść do zaburzeń sercowo-naczyniowych, obniżenia ciśnienia tętniczego.

Co robić? Jak najszybciej sprowokować wymioty. Jeżeli są uza­sadnione podejrzenia, że mogło dojść do zjedzenia kilku-kilku- nastu jagód, to po wywołaniu wymiotów należy zawieźć chorego jak najszybciej do szpitala.

Rokowanie – kilkanaście owoców ligustru zjedzonych przez dziecko może spowodować poważne objawy, ale szybko udzielo­na pomoc lekarska wpływa na znaczne złagodzenie przebiegu za­trucia.

Pokrzyk wilcza jagoda

Dziko rosnąca roślina, częściej spotykana na południu kraju, w górach do 1200 m, rośnie również w zaroślach, wiatrołomach, w prześwietlonych lasach. Kwitnienie przypada na czerwiec-sier­pień; owocowanie między lipcem a wrześniem. W tym okresie na krzewie znajdują się kwiaty, owoce niedojrzałe oraz dojrzałe owoce-jagody. Zatruciom mogą ulec dzieci i dorośli po zjedzeniu słodkich owoców-jagód, nawet po spożyciu jednej jagody.

Części trujące – cała roślina; najbardziej owoce i nasiona, li­ście.

Substancje toksyczne – zespół czynników tworzących alkalo­idy tropanowe: atropinę, skopolaminę i hioscyjaminę.

Narządy uszkadzane – centralny i obwodowy układ nerwowy, przewód pokarmowy.

Dolegliwości – pobudzenie (przypominające początkowo upo­jenie alkoholem) psychiczne, zmiany nastroju (wesołkowatość, przygnębienie), wielomówność, halucynacje, zaburzenia równo­wagi i widzenia (obserwuje się bardzo szerokie źrenice), zaczer­wienienie skóry twarzy, przyspieszony rytm serca, uczucie znacz­nej suchości w jamie ustnej.

Co robić? Jeśli objawy jeszcze nie wystąpiły, powinno się wy­wołać wymioty i podać węgiel aktywowany. W lesie na ogół nie dysponujemy nim, trzeba więc sprowokować wymioty i jak naj­szybciej zawieźć chorego do szpitala. Jeżeli mamy jakieś leki uspokajające, można podać np. 5 mg relanium doustnie. Trzeba także pamiętać o tym, że u zatrutych pobudzonych, niespokoj­nych, nie należy wywoływać wymiotów.

Rokowanie – jeżeli osoba znajduje się pod opieką lekarską – pomyślne.

Szalej jadowity

Może być mylony z pietruszką lub selerem. Rośnie nad brze­gami rzek, w miejscach wilgotnych, na moczarach i bagnach. Częściej spotykany na nizinach i pogórzu, w górach praktycznie go nie ma. Kwitnie w czerwcu-sierpniu, owocowanie przypada na sierpień – wrzesień.

Części trujące – cała roślina; ilościowo najwięcej toksyn w kłą­czu i nadziemnej części łodygi.

Substancje toksyczne – cykutol i cykutoksyna; powodują drgawki i zaburzenia oddychania.

Narządy uszkadzane – centralny układ nerwowy i oddechowy.

Dolegliwości – po spożyciu kłącza rośliny objawy występują bardzo szybko, niekiedy po kilkunastu minutach; powodują po­czątkowo pieczenie w jamie ustnej, następnie nudności, bóle brzucha, wymioty. Działanie na centralny układ nerwowy to za­burzenia równowagi, świadomości, drgawki (przypominające atak padaczkowy) oraz zakłócenia oddychania.

Co robić? O ile objawy jeszcze nie wystąpiły, jedynym postępo­waniem przedlekarskim jest wymuszenie wymiotów, podanie wę­gla aktywowanego i jak najszybsze przewiezienie do najbliższego szpitala.

Rokowanie – ze względu na szybko pojawiające się, groźne dla zdrowia, objawy z centralnego układu nerwowego, poważne.

Szczodrzeniec złotokap, Złotokap pospolity

Ozdobny krzew hodowany w parkach i ogrodach. Kwitnie między kwietniem a czerwcem. Owoce przypominają strąki, któ­re dojrzewając przyjmują kolor brązowy lub brunatny. Zatrucia złotokapem są dość częste wśród dzieci. Dochodzi do nich wsku­tek żucia gałązek oraz po spożyciu nasion lub kwiatów.

We wszystkich częściach rośliny znajduje się substancja, która ma działanie drażniące przewód pokarmowy i centralny układ nerwowy. Objawy mogą wystąpić już po zjedzeniu kilku nasion.

Części trujące – cała roślina; najbardziej nasiona, zielone owo­ce, kora, korzeń.

Substancje toksyczne – cytyzyna, związek zawarty we wszyst­kich częściach złotokapu.

Narządy uszkadzane – przewód pokarmowy, centralny układ oddechowy, mięśnie oddechowe.

Dolegliwości – bóle i pieczenie w jamie ustnej, wzmożone wy­dzielanie śliny, następnie nudności, wymioty. Po połknięciu na­sion i owoców występują bóle i zawroty głowy, zaburzenia rów­nowagi, pobudzenie, nieraz znaczne. Czynności serca są przyspie­szone, obniża się ciśnienie tętnicze, czasami może dojść do pora­żenia mięśni oddechowych, duszności oraz utraty przytomności.

Co robić? Ponieważ objawy występują w krótkim czasie od spożycia, należy jak najszybciej wymusić wymioty i zawieźć cho­rego do szpitala.

Rokowanie – w przypadku zjedzenia znacznych ilości, np. na­sion – poważne.

Wawrzynek wiłczełyko

Krzew występujący pospolicie na południu kraju, rośnie dzi­ko, ale również spotkać go można w przydomowych ogrodach. Kwitnie między marcem a kwietniem. Owoce – czerwone jagody, pojawiają się w czerwcu – lipcu. Zatruciu mogą ulec dzieci, które zjedzą owoce lub kwiaty z nektarem.

Części trujące – cała roślina; najbardziej łyko kory, owoce, kwiaty.

Substancje toksyczne – mezereina i dafnetoksyna.

Narządy uszkadzane – przewód pokarmowy, oczy, centralny układ nerwowy.

Dolegliwości – po rozgryzieniu lub żuciu odczuwa się znaczne pieczenie i niesmak w jamie ustnej, nadmierne wydzielanie śliny, po połknięciu szybko występują nudności, wymioty, bóle brzu­cha, biegunka, wskutek działania drażniącego mogą obrzęknąć błony śluzowe jamy ustnej i język.

Jeśli dziecko połknęło więcej owoców, występują zaburzenia neurologiczne: bóle głowy, senność, dezorientacja.

Co robić? Szybkie wymioty są naturalną drogą eliminacji tru­cizny. Jeżeli ich nie ma, należy je sprowokować, następnie podać węgiel i zawieźć dziecko do szpitala. Gdy nektar z kwiatów prze­dostał się do oczu, trzeba je koniecznie przemyć letnią, bieżącą wodą.

Rokowanie – w przypadku zjedzenia przez dziecko większej ilości owoców – poważne.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.