Insektycydy

Najczęściej stosowane insektycydy należą do czterech grup, każda o innej strukturze chemicznej i innym działaniu na orga­nizm człowieka w przypadku zatrucia. Zarówno w rolnictwie, jak i w gospodarstwie domowym używane są: 1) insektycydy fosforo­organiczne, 2) karbaminiany insektycydy, 3) pyretroidy, 4) po­chodne polichlorowe.

Insektycydy fosforoorganiczne – są to pochodne kwasu fosfo­rowego, tionofosforowego, dwutionofosforowego i pirofosforowego; dobrze rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalnikach or­ganicznych (np. toluen, ksylen); są najbardziej toksyczne.

Karbaminiany insektycydy – są to pochodne kwasu karbami- nowego; mechanizm ich działania jest podobny do działania in­sektycydów fosforoorganicznych.

Pyretroidy – jest to mieszanina związków owadobójczych, uzyskiwanych przez ekstrakcję suchych kwiatów złocieni, nieroz­puszczalna w wodzie, dobrze natomiast w rozpuszczalnikach or­ganicznych. Obecnie pyretroidy otrzymywane są syntetycznie.

Pochodne polichlorowe – są to związki chloru rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalnikach organicznych.

Insektycydy fosforoorganiczne

Działanie tej grupy insektycydów polega na blokowaniu jednego z istotnych enzymów w organizmie człowieka, którego wynikiem jest gromadzenie się w tkankach substancji zwanej acetylocholiną. Jej nadmiar odpowiedzialny jest za objawy obserwowane w tym zatru­ciu. Bardzo szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego, szcze­gólnie łącznie z alkoholem i tłuszczami. Przebieg zatrucia, do które­go doszło w czasie upojenia alkoholem, jest zwykle poważniejszy.

Okoliczności zatruć

Dochodzi do nich w wyniku nieprzestrzegania zasad higieny i bezpieczeństwa, np. palenie papierosów czy spożywanie posiłku w trakcie pracy, bez wcześniejszego dokładnego umycia rąk, może spowodować zatrucie. Zwykle ma ono przebieg łagodny, polegają­cy na zaburzeniach żołądkowo-jelitowych i nadmiernym wydzie­laniu śliny. Czasami zatrucie następuje w wyniku pomyłkowego wypicia insektycydu, użycia na dużej powierzchni skóry (przykła­dem może być wykorzystanie go na skórę głowy w celu zwalczenia wszy u dzieci) lub nieprawidłowego posługiwania się pojemnika­mi. Najpoważniejsza sytuacja ma miejsce wówczas, gdy środek ochrony roślin dostał się do organizmu drogą doustną.

Narządy uszkadzane przez związki fosforoorganiczne – obwo­dowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy, gruczoły wy­dzielania zewnętrznego.

Dolegliwości

Po zatruciu doustnym objawy zatrucia występują dość szybko. Początkowo są to zwykle obfite wymioty, biegunka, bóle brzucha i głowy, zaburzenia widzenia, potliwość, łzawienie i duszność związana z gromadzeniem się ogromnej ilości wydzieliny w drze­wie oskrzelowym. Tętno i czynność serca ulegają zwolnieniu. Źrenice są bardzo wąskie. W cięższych zatruciach dochodzi do drżeń poszczególnych włókienek i grup mięśniowych, porażenia mięśni oddechowych, osłabienia siły mięśni.

W wyniku kontaktu ze spojówkami występuje pieczenie, łza­wienie, bóle oczu. Na skórze mogą pojawić się: zaczerwienienie, swędzenie, bolesność, czasami wysypka i pęcherze.

Co robić?

Podstawową czynnością jest natychmiastowe sprowokowanie wymiotów. Przed zabiegiem należy wypić co najmniej szklankę wody. Czynność tę powinno się powtórzyć kilkakrotnie – najle­piej do chwili uzyskania czystych popłuczyn, za każdym razem przed wymiotami wypijając szklankę wody. Natychmiastowe zwrócenie wypitej trucizny może ograniczyć w pewnym stopniu skutki jej działania. Nie wolno podawać mleka i tłuszczów (olej rycynowy)!

Osoba zatruta związkiem fosforoorganicznym powinna jak najszybciej znaleźć się w szpitalu pod opieką lekarską. War­to wziąć ulotkę lub opakowanie, w którym znajdował się pre­parat.

W razie kontaktu trucizny ze skórą trzeba dokładnie przemyć skażone miejsce letnią wodą z mydłem, a oczy przemywać przez kilkanaście minut pod bieżącą wodą. W przypadku pojawienia się takich dolegliwości, jak nadmierne ślinienie się i pocenie, nale­ży zasięgnąć porady lekarza.

Insektycydy fosforoorganiczne, stosowane do zwalczania domo­wych szkodników, są w stosunkowo niewielkim stężeniu i zwykle niższej toksyczności (zazwyczaj IV lub III klasy, rzadko II klasy). Substancje czynne zawarte w środkach przeznaczonych do użycia w gospodarstwie domowym nie powinny być I klasy toksyczności.

Fosforoorganicznymi składnikami czynnymi w I klasie toksycz­ności są m. in. sulfotep, terbufos, fonofos, izofenfos, metamidofos, pozostałe to dichlorfos, malation, fentrotion, jodfenfos.

Insektycydy karbaminiany

Podobnie jak w przypadku insektycydów fosforoorganicz­nych, działanie ich polega na blokowaniu jednego z istotnych en­zymów w organizmie człowieka, czego skutkiem jest gromadze­nie się w tkankach substancji zwanej acetylocholiną. Jej nadmiar powoduje nadmierne łzawienie, ślinienie się, pocenie oraz – co jest szczególnie niebezpieczne – obfite wydzielanie śluzu w dro­gach oddechowych, zalewającego płuca, a także osłabienie mię­śni, w tym również oddechowych.

Ich bezpośrednie działanie na wspomniany enzym nie jest tak trwałe, jak w przypadku pochodnych kwasu fosforowego, ale również szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego.

Okoliczności zatruć – jak przy insektycydach fosforoorganicznych.

Droga zatrucia – przewód pokarmowy, skóra (duże po­wierzchnie, uszkodzenia skóry), błony śluzowe.

Narządy uszkadzane przez insektycydy-karbaminiany – obwo­dowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy, gruczoły wy­dzielania zewnętrznego.

Dolegliwości

Objawy występują dość szybko: początkowo są to wymioty, bie­gunka, bóle brzucha, następnie zaburzenia widzenia, obfite poce­nie się, nadmierne łzawienie oraz duszność. Gromadzenie się ogromnej ilości wydzieliny w drzewie oskrzelowym staje się przy­czyną duszności. Czynność serca ulega zwolnieniu. Źrenice są bar­dzo wąskie. W cięższych zatruciach dochodzi do drżeń poszczegól­nych włókienek i grup mięśniowych, porażenia mięśni oddecho­wych, osłabienia siły mięśni.

Kontakt ze spojówkami powoduje pieczenie, łzawienie, bóle oczu. Na skórze mogą pojawić się: zaczerwienienie, swędzenie, bolesność, czasami wysypka i pęcherze.

Co robić?

Podstawowa czynność – natychmiast sprowokować wymioty, przedtem należy podać choremu co najmniej szklankę wody i za­bieg ten kilkakrotnie powtórzyć. Zwrócenie wypitej trucizny mo­że ograniczyć skutki jej działania. Nie wolno podawać mleka i tłuszczu (olej rycynowy)! Jak najszybciej zawieźć chorego do szpitala; koniecznie wziąć ulotkę lub opakowanie, w którym znaj­dował się preparat.

W razie kontaktu ze skórą dokładnie przemyć miejsce skażone letnią wodą z mydłem. Oczy przepłukiwać przez kilkanaście minut pod bieżącą wodą. Przy pojawieniu się takich dolegliwości jak nadmierne ślinienie się i pocenie należy zasięgnąć porady lekarza.

Substancją czynną insektycydów-karbaminianów są m. in.: karbaryl, metomyl i karbofuran (zaliczone do I klasy toksyczno­ści), aldikarb.

Pyretroidy

Mają szerokie zastosowanie w środkach używanych w gospo­darstwie domowym do zwalczania domowych szkodników. Obecnie w większości są one syntetyczne. Ich działanie trujące jest stosunkowo niewielkie; są przeważnie III i IV klasy toksycz­ności, rzadko II klasy.

Okoliczności zatruć – preparaty te występują w postaci aero­zoli, ręcznych rozpylaczy i atomizerów, dlatego w tym przypadku jest niesłychanie istotne, aby strumień rozpylanej substancji skie­rowany był w odpowiednią stronę.

Drogi zatrucia – najczęściej przez skórę, oczy, drogi oddecho­we; objawy ogólnoustrojowe występują rzadko, tylko w zatru­ciach drogą doustną.

Narządy uszkadzane przez pyretroidy – oczy, skóra, rzadziej drogi oddechowe, przewód pokarmowy i centralny układ nerwo­wy (tylko w razie omyłkowego wypicia płynnego roztworu).

Dolegliwości

Brak czucia warg i języka, pieczenie w jamie ustnej, nudności, wymioty, biegunka. Trucizna w zetknięciu ze spojówkami powo­duje pieczenie i łzawienie oczu, ze skórą – objawy uczulenia, czyli swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie, rzadziej pęcherze i głębo­kie uszkodzenia naskórka. Objawy z centralnego układu nerwo­wego występują po przypadkowym wypiciu pyretroidu – mogą to być zaburzenia równowagi oraz oddychania, drgawki (rzadko).

Co robić?

Jeżeli nastąpiło zatrucie drogą doustną, trzeba jak najszybciej sprowokować wymioty, wypijając przedtem szklankę letniej wo­dy. Porozumieć się z lekarzem w celu ustalenia toksyczności pre­paratu. Można podać węgiel aktywowany. W skażeniu przez skó­rę dokładnie umyć uszkodzoną powierzchnię letnią wodą z my­dłem. Oczy opłukiwać przez kilkanaście minut pod bieżącą wo­dą. W razie pojawienia się i utrzymywania objawów uczulenia – skonsultować się z lekarzem dermatologiem.

Substancjami czynnymi pyretroidów są m.in. bartryna, deka- metryna, deltametryna, permetryna, cypermetryna, aletryna, te- trametryna, katedryna, alfametryna.

Insektycydy polichlorowe

Substancją aktywną są pochodne chlorowe węglowodorów, łatwo rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalnikach organicz­nych. Poza zastosowaniem jako środki przeciw insektom, są tak­że używane jako herbicydy (niszczące chwasty), fungicydy (nisz­czą choroby grzybowe) oraz rodentycydy (niszczą większe szkod­niki – myszy, szczury).

Okoliczności zatruć – jak w przypadku innych insektycydów.

Drogi zatrucia - najczęściej doustnie, także przez skórę i oczy.

Narządy uszkadzane przez insektycydy polichlorowe – central­ny układ nerwowy.

Dolegliwości

Związki te bardzo łatwo wchłaniają się z przewodu pokarmo­wego, dlatego w przypadku pomyłkowego wypicia objawy poja­wiają się szybko. Ich nasilenie zależy od rodzaju substancji czyn­nej. Kontakt drogą przezskórną wywołuje dolegliwości ogólne oraz miejscowe stany zapalne skóry.

Osoba zatruta odczuwa niepokój, drętwienie języka, ślinotok. Mogą pojawić się zaburzenia równowagi, widzenia (szerokie źre­nice), oddychania oraz czynności serca (zwolnienie lub przyspie­szenie), uczucie nierównego bicia serca.

Co robić?

Natychmiast sprowokować wymioty; czynność tę wykonywać kilkakrotnie, do czasu uzyskania czystych popłuczyn. Podać do wypicia roztwór węgla aktywowanego, bezwzględnie zakazane mleko i wszystkie tłuszcze (w ich obecności wchłanianie jest znacznie szybsze). Skażone oczy i skórę przemyć bieżącą letnią wodą.

Substancjami czynnymi w insektycydach polichlorowych są: endryna, dieldryna, aldryna, chlordan, toksafen, metoksychlor, pertan, endosulfan, heptachlor.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.